Esquerrik asko, Miren

“Esperpéntico”, “hilarante”, “obscenidade”, “patochada”, “circo rexionalista de covardes e mexericas”, “pallasos”, “ridículo”. Así abriu a prensa madrileña a súa edición do mércores. Artigos de opinión e portadas incluídas. Nalgunhas até se sinala os e as interpretes como os novos controladores aéreos por teren a ofensa de cobraren as súas tarifas.

Nalgunha prensa de provincias, os ecos dos ouveos escoitáronse mesmo amplificados. A “belxificación” orquestrada polos nacionalistas no Senado, supón un “drama para España”. Nesa prensa, galega disque, aínda non houbo unha palabra de benvida.

Os políticos, como non podía ser menos, tamén deixaron os seus titulares: para María Dolores de Cospedal o asunto é “un tremendo disparate”; Sáenz de Santamaría xulga a medida de “innecesaria e cara”, que atenta contra “o sentido común”; o senador Van Halen laiábase do “desprestixio cara os españois”. Supoñemos que nese desprestixio tamén entrarán os galegofalantes.

O “supremo representante dos galegos”, unha semana despois de se emocionar no Gaiás, considérao un “exceso económico e político”. Cando o dixo non se lle escoitou ningún riso. El continuou co seu ricto aínda que no fondo estaba a esmendrellarse.

Con todo, quen mellor definiu a “obscenidade” foi o líder da oposición, galego coma nós: “Isto, nun país normal, non pasa”. Por unha vez, comparto unha sentenza do pontevedrés, aínda que para nos referir cousas diferentes.

Nun país normal, as primeiras palabras na lingua propia nunha institución non as di unha foránea para recriminar unha nativa por o non facer. Nun país normal, o propio presidente non estaría contra unha medida que dignifica o propio país e a súa máxima expresión definitoria. Nun país normal, a prensa saudaría como mostra de dignidade ou feito histórico a medida.

Por desgraza isto só pasa nun país como este.Por certo, eskerrik asko, Miren.

A Real Academia da Política

A Real Academia Española acaba de facer público o seu malestar por que Bizcaia se chame Bizcaia, Guipuzkoa pase a ser Guipuzkoa e Araba, non o podo crer, Araba. Manda truco. No comunicado non escatimaron en argumentos incontestábeis: “absurdo”, “estupidez”, “lamentábel”, “vergoña”, “vapuleado da lingua común”, argumentos todos eles máis científicos e irrefutábeis que a lei gravitacional.

A lingua non é cuestión de asuntos políticos, afirman os gardiáns académicos patrios. De acordo, mais é a política cuestión de lingüistas e académicos? “Dende a transición o único que se ten feito é ceder ás imposicións dos nacionalistas e dos seus soños secesionistas”. García de Cortázar abriu a boca para non deixar dúbidas de que o conto non vai con eles. Botou a lingua, non a súa senón a común, a pacer e gustoso quedaría.

A toponimia orixinal é cuestión de secesionistas e de nacionalistas. Que nalgures houbese unha ponte vella, posibelmente romana, e que alguén tivese a idea de lle chamar á vila fundada arredor Pontus Veteris, da que saíu a actual Pontevedra, resulta que ese alguén foi un secesionista ou, o que é peor, un nacionalista por non empregar a lingua común. Chamala polo seu nome, Pontevedra, resulta que é un agravio á lingua común, esa pobre lingua vilipendiada constantemente polas linguas “rexionais”.

A perspectiva da RAE é ben xeitosa: os que fan política son os máis. Eles, en cambio, son neutros, como o ph de algúns lavalouzas; por iso o de limpa, brilla e dá esplendor. O argumento é ben sabido: nós estamos co sentido común, como se o sentido común fose palpábel. E recollen un argumento que choca coa propia academia: a xente seguirá empregando as formas en castelán. Do mesmo xeito que a xente di cansao, crocretas, moretones, altopistas e non por iso a RAE as sanciona como correctas, válidas e ponderábeis.

Disque a lingua non é cousa de política. Os topónimos son nosos, por certo, e de Catalunya e de Euskadi. Cómpre lembrarmos isto, e cómpre lembrarmos que a forma española dos topónimos non pode ser oficial por unha única cousa: non é o nome orixinal, só unha simple tradución, como Londres, como Xenebra, como Castela. Sería un delirio propio dun país esquizofrénico que o nome dun lugar non tivese como oficial o seu nome orixinal. Ou Galiza, Euskadi e Catalunya non forman parte de España?

Negreira

A nove meses vista para as eleccións municipais en Galiza, o voceiro do Partido Popular na cámara coruñesa e candidato á alcaldía veu de presentar a súa aspiración para o mandato: a cooficialidade toponímica. Nin rematar co caos urbanístico, nin a depuradora de Bens, nin a limpeza da ría do Burgo, etcétera. Se el resulta elixido, oficializará o bitopónimo. Entre as persoas asistentes á rolda de prensa, xornalistas na súa maior parte, faltou a pregunta: como pensa facelo?

Por que é interesante que relacione cales son os pasos que vai seguir. Haberá que lembrarlle ao candidato que unha alcaldía, por moito que lle veña en gana ou por moi ilegal que sexa, non pode mudar ao seu antollo o nome dun concello. Para iso está unha lei da Xunta de Galicia, de obrigado cumprimento, e que se chama, oh sorpresa, Lei de Normalización Lingüística. O resto é un brinde ao sol, é unha mentira máis que se engarza entre as xa sabidas de liberdade e non imposición, dúas mentiras que, por certo, mencionou no seu discurso.

Negreira di defender a liberdade de cada cidadán fronte a imposición do bipartito. Que se saiba, a policía municipal non vai pola rúa multando a cada transeúnte que poña un L no nome oficial da cidade. Sobra con mirar anuncios, cartelaría, panfletos ou o propio lema da campaña do PP. Que se saiba, a Lei de Normalización Lingüística foi aprobada con Alianza Popular e respectada co PP no poder e non foi algo que impuxo o bipartito. Negreira amosa unha ignorancia a que, polas súas aspiracións políticas, debería pór remedio se desexa ser un representante público.

Habería que lembrarlle tamén ao señor Negreira que o Concello da Coruña gastou máis de 300.000 na defensa do topónimo deturpado na época vazquista, co único resultado de resolución contraria tras outra. Unha dilapidación que non casa coa outra mentira marco dos do PP: a austeridade. Seguirá tirando os cartos da cidadanía coruñesa?

E para a súa defensa, Negreira repetiu como cacatúa o grande pinchacarneiro da dereita ultramontana e galegófoba: se uns empregan Galiza con liberdade, porque nós non podemos facer o mesmo? Simplemente, señor Negreira, porque é falarmos do touciño e da velocidade. Unha cousa é a variedade normativa (“Galiza é tamén unha forma lexitimamente galega” segundo recolle a norma) e outra é a ilegalidade e o populismo. O discurso negreirista non ten onde sustentarse e pretende abrir a campaña electoral co recuso á galegofobia que tanto suceso tivo nos xornais afíns e nas anteriores eleccións autonómicas. Baséase na mentira e na estratexia do “todo vale” de Feijóo cuxos resultados hoxe temos presentes: ausencia total de programa e de política agás a galegofobia.

Porcentaxes

Na escola aprendes que a lingua é un sistema de signos lingüísticos que permite a comunicación entre os individuos dunha comunidade. Signos como sons, acenos ou símbolos escritos. En ningures se fala de porcentaxes. Mais o galego, de porcentaxes, ten millenta.
As mais significativas apareceron nos 90. O Seminario de Sociolingüística da Real Academia Galega presentou por entregas o Mapa Sociolingüístico de Galicia. Porcentaxes para todos os gustos: lingua inicial, competencia lecto-escritora, lingua coa familia, coas amizades, cos e coas colegas da aula, lingua no traballo e lingua de copas. Porcentaxes rigorosas: éche o que hai e é así.

As porcentaxes non mentían (ou iso dicían) e renováronse co tempo, moitas á baixa. A lingua viviu o seu propio crash bolsista: derrubamento para uns, decrecemento para outros, desaceleración para os que tiñan que intervir. Solución: inxectemos cartos. Mais, como na actualidade, había un problema de fondo: non había nada planificado e os cartos ían tarde ou non ían onde tiñan que ir. Falouse de baixa intensidade. Hoxe, cun 20% menos do orzamento para o “responsábel da lingua”, en plena crise, e baixando chanzos cualitativos, intensidade baixo mínimos.

Con todo, nun par de anos a esta parte, a porcentaxe no centro de todas as miradas é unha outra: o 50%, como mínimo. Unha porcentaxe que sae do 100% do Parlamento galego en 2004, o Plan Xeral de Normalización. Mais desta última non se fala, só do 50%. Fifty-fifty. A lei da botella, segundo se mire.

Por unha banda, os pesimistas, os que pensaban que si, que estaba ben, que era un avance, mais xa veríamos cal era a súa aplicación. E non lles faltou razón. Para outros, o 50% era abondo, mesmo de máis, de sobra. Tanto, que con menos chega. Disque un 33% e con iso até segue estando a botella non só medio chea, senón chea a rebordar. Con iso, o 100% da rapazada falará polos cóbados, como loros, bilingüe e trilingüe se fai falta.

Feijóo non será estadista, mais domina as porcentaxes máis que o propio Fisher. Gábase de que a máis importante, a porcentaxe suma, está ao seu favor: a do 51% , a que ten no Parlamento. A botella, máis unha vez, a rebordar. A porcentaxe que lle dá as chaves para facer o que lle veña en gana e consensuar consigo mesmo, iso si, para o beneficio do 100%, de todos e todas, segundo di.

Porén, nunca terá da súa man unha outra porcentaxe, esta en crecemento sustentábel: a de galegos e de galegas que, cada vez con máis forza, e con máis presenza, manifestamos que a lingua non só é unha cifra, senón o cerne da nosa identidade.

Redes e deputacións

A Deputación da Coruña puxo en marcha en 2009 un programa de cooperación cos concellos para a creación ou mantemento de servizos de normalización lingüística durante o trienio 2009-2011. O orzamento destinado para o efecto ascende aos 624.000 euros por cada un dos anos e a cantidade que recibe cada concello é de 12.000 ou de 6.000 euros segundo a modalidade, completa ou media, en que se ofreza o servizo. Por volta de xaneiro deste ano, a Secretaría Xeral de Política Lingüística anunciou as axudas económicas que, grazas a un convenio de colaboración coa Fegamp, recibiu a totalidade de concellos con servizos de normalización, 63. Deste convenio tamén se beneficiaron as deputacións, con máis de 30.000 euros no caso da de Pontevedra e 45.000 para a da Coruña, que neste caso representa menos do 7% que destina ao seu programa de cooperación cos concellos. O orzamento que a secretaría xeral destinou para o convenio coa Fegamp foi de 602.662 euros, vinte mil menos que a Deputación para financiar vinte organismos máis. A pesar do proxecto da Deputación, único en toda Galiza, Anxo Lorenzo non se reuniu aínda co seu presidente ou co deputado provincial de Normalización Lingüística. En cambio, xa se reuniu dúas veces co presidente da Deputación de Pontevedra, unha por volta de xullo de 2009 e unha outra esta semana. Este xornal deu conta das dúas reunións e, ao referenciar esta última, tiven a sensación dun dejà-vu: mesmas palabras, mesmas promesas e mesmos anuncios. Louzán lembrou o papel en materia de normalización que fai a Deputación: “Todo o traballo que se realiza na entidade provincial faise en galego”, algo ao que está obrigado, e salientou que o seu gabinete de tradución (nada de dinamización e menos de normalización) “é utilizado pola inmensa maioría dos concellos, xa que estes non dispoñen dos recursos materiais”. Só 10 concellos da provincia contan con servizo de normalización, fronte aos 41 da Coruña, case todos con financiamento da deputación. O anuncio estrela en ambas reunións foi a creación da rede de dinamización lingüística local, un proxecto que “servirá para coordinar o traballo de política lingüística no ámbito local entre os concellos, as catro deputacións, a Xunta de Galicia e a Fegamp”. O primeiro organismo con que se contacta foi, claro está, a Deputación de Pontevedra, segundo comenta a propia SXPL. Da rede, de inminente presentación, pouco sabemos dende os concellos. Nos orzamentos da SXPL non hai unha partida destinada para o efecto e só aparece a cantidade que se destinará para subvencións en materia de normalización para as administracións locais, 822.768 euros, un terzo do que se destinará, por exemplo, aos convenios cos medios de comunicación.

Progresividade

Comecemos polo obvio: os pais e as nais carecen do dereito a elixiren a lingua en que se lles ensina aos seus fillos. E digo obvio porque o Tribunal Constitucional negou este suposto dereito con rotundidade: para mostra, a sentenza 337/1994.

Quen di o contrario, mente. A suposta liberdade de elección prometida polo PPdG e ansiada polos sectores galegófobos non aparece por ningures. Nin na Constitución, nin no Estatuto nin na xurisprudencia. Feijóo sábeo. Sabíao antes das eleccións e sábeo hoxe. Por algo é funcionario do corpo superior da Xunta e licenciado en Dereito. Sabe tamén que a educación é unha actividade regulada pola Comunidade Autónoma dentro das súas competencias, e entre elas, entra determinar o emprego das linguas no ensino. É o mandato constitucional. Feijóo coñece, ademais, que o galego ten de ser ensinado con tal intensidade que se permita o seu dominio ao rematar a educación obrigatoria. Aparece na Lei Orgánica de Educación, na xurisprudencia do Constitucional, na Lei de Normalización. Tamén, e para conseguir unha competencia oral e escrita en igualdade das dúas linguas, a implantación do galego do ensino ten de ser, necesariamente, progresiva. De aí os chanzos que dende 1983 temos subido: o Decreto 247/1995 e o Decreto 124 / 2007. A progresividade: con este fin naceu o Decreto 124/2007, un decreto apoiado nun amplo consenso, social e político. O consenso do Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega, apoiado por unanimidade na época da Xunta fraguista, con Feijóo de segundo de abordo. Mais tamén o consenso do bipartito. Os tres partidos políticos principais traballaron na súa elaboración. As hemerotecas están aí para o corroboraren: o decreto “garante a competencia lingüística nas dúas linguas ”, dixo unha deputada popular aos medios días antes de se levar á cámara.

O consenso do 50 %, como mínimo. Nin unha vírgula modificada a respecto do PXNLG. Menos sería retroceder, e por iso Feijóo é consciente de que está a mentir cando di que quere recuperar o consenso, ese que o decreto “rompeu de forma unilateral”. A unilateralidade foi a súa, a que lle ditaron en Madrid. Agora, unilateralmente, saca un decreto co único consenso na galegofobia. Esa que nestes días anda a facer un aviso para navegantes.

Nun político agárdase a mentira. Entra no xogo. Nun especialista, nun investigador, nun experto, non. Os silencios e as complicidades, ás veces, son peores que as mentiras.